Memeli hayvanların bir çoğunda, yeme, uyuma, sosyallik, cinsel aktivite gibi davranışları düzenleyen bir biyolojik saat vardır. Bu saat, ışık ve sıcaklık gibi uyaranlarla vücut kimyasını değiştirmektedir. Böylelikle hem gün içinde, hem de mevsimlere göre davranış değişiklikleri ortaya çıkmaktadır.

Yiyeceğin görece daha zor bulunduğu, havanın soğuk olduğu kış aylarıyla başedebilmek için çoğu memeli kilo alır, daha fazla uyur ve daha az hareket eder.

DiÄŸer memelilere göre yiyecek kıtlığı ve soÄŸukla daha iyi baÅŸetse de, genetik deÄŸiÅŸimin bu baÅŸetmeye aynı hızla ayak uyduramaması yüzünden, insanoÄŸlu da mevsimsel deÄŸiÅŸikliklerden payını almaktadır. Mevsimsel deÄŸiÅŸiklik sıklığı hiç te az deÄŸildir. Toplumun %20-25′inin bu sorunu yaÅŸadığı bildirilmiÅŸtir (1).

Gerçekten de çoğu insan güzün ve kışın kilo alır, daha fazla uyur ve kendisini daha az enerjik hisseder (2). Özellikle akşam atıştırmaları artar ve sonuç olarak, kış mevsiminde fazladan 2.5-5 kg kadar kilo alınabilir.

Bir bölüm insanda kışın, -ciddi depresyon, uykuya eÄŸilim ya da da uyuyamama, can sıkıntısı, cinsel istekte azalma, zevk alamama, mutsuzluk, kimseyle görüşmek istememe gibi belirtilerle- “mevsimsel duygusal bozukluk” ortaya çıkar ve “karbonhidrat (tatlı ve niÅŸasta) tutkusu” belirir. Bunlar, beklenenden de daha çok kilo almaya neden olabilir.

İşin kötüsü, kışın alınan kilolar, ilkbahar ve yazın kısmen geri verilse de, bir bölümü vücudumuzda yerini korumaya devam eder. Buna karşılık yazları, kilonun en düşük olduğu zamandır.

Her mevsim, hemen her tür sebze ve meyvenin bulunabildiği ülkemizde, kışın yiyecek profilinin soruna çok büyük katkısının olmadığını sanıyorum.

Yapmamız gereken, kışın beslenmemize her zamankinden daha dikkat etmek ve fiziksel aktivitemizi artırmaktır. Daha iyi ışıklandırmayı ve güneÅŸli günlerde “güneÅŸe çıkma”yı tavsiye edenler de vardır.

Dr. Ömer Dönderici / dr. pozitif