Krizden ilk etkilenen her zaman küçük esnaf oluyor.Artık 1,5 milyon esnafın umudu, Anneler Günü.

Kriz nedeniyle zor günler geçiren yaklaşık 1,5 milyon esnafın, ümidini ”Anneler Günü” alışveriÅŸine baÄŸladığını kaydeden Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) Genel BaÅŸkanı Bendevi Palandöken, ”Esnaf çekini, senedini ödemek için ümidini ‘Anneler Günü’ne baÄŸladı. Yoksa bu kriz ortamında esnafın durumu daha da kötüye gidecek” dedi.

TESK Genel BaÅŸkanı Bendevi Palandöken, yaptığı yazılı açıklamada, global ekonomik kriz nedeniyle iÅŸleri her geçen gün azalan, vergi, BaÄŸ-Kur ve SSK primlerini ödemekte güçlük çeken çok sayıda küçük esnafın kepenk kapattığını, iÅŸsizliÄŸin tavan yaptığını belirterek, yaklaÅŸan ”Anneler Günü” ile ilgili beklentilerinin fazla olduÄŸunu ifade etti. Palandöken, açıklamasında ÅŸu görüşleri savundu:

”2,5 milyon esnaftan 1,5 milyon, umudunu ‘Anneler Günü’nde, annelerin evlatlarına satacakları hediyelere baÄŸladı. Çünkü, esnafımızın yaklaşık yüzde 70′inden fazlası yaÅŸanmakta olan kriz nedeniyle masraflarını dahi karşılayamamakta. Yüzde 20 esnafımız ise adeta bitkisel hayata girmiÅŸ durumda. Anneler günü esnafımızın dört gözle beklediÄŸi önemli günlerden birisidir. 2007 ve 2008 yılında ne bayramlar ne de yılbaÅŸları ve diÄŸer özel günler esnafımızın yüzünü güldürdü. Önümüzde Anneler günü var. 1,5 milyon esnafın umudu bu günde. Esnafımız biraz iÅŸ yapabilirse çekini, senedini ve piyasaya olan borcunu ödeyip biraz olsun nefes alacak. Bunun tersi bir durum olursa esnaf daha da zorlu günlere girecek.”

Esnafın zorlu günler geçirmesinde en büyük etkenin, yaÅŸanmakta olan global kriz ve perakende yasasının sürekli olarak ertelenmesi olduÄŸunu da hatırlatan Palandöken, ”Bizim yıllardır dile getirdiÄŸimiz gerçekler, nihayet Dünya Bankası raporlarına da girmiÅŸtir. Bu gerçeÄŸi yetkililer de görüp Perakende Yasasının çıkmaması durumunda ne yazık ki, doÄŸuracağı sonuçlar yönünden son derece üzüntü verici olacak” diye konuÅŸtu.

Staj süresi içinde oluÅŸturulan SSK kaydı ile ilgili primler konusunda yapılması gerekenler…

Yurtdışı ve askerlik borçlanması yapayım mı?

DoÄŸum tarihim 03.03.1953. Ä°lk iÅŸe giriÅŸ tarihim 01.11.980 (SSK’lı olarak ). Prim ödeme gün sayım 60 gün. 04.10.2000 tarihinde BaÄŸ-Kur kaydım baÅŸlıyor ve halen devam ediyor. 8 yıl 5 ay 6 gün primim var. Askere gidiÅŸ tarihim 20.09.1974 askerlik yaptığım süre 20 ay. 1978-1980 yılları arasında 1,5 yıllık yurtdışı çalışmam var. Bu bilgilere göre askerliÄŸimi ve yurtdışı çalışmamı borçlanmamın emeklilik tarihime katkısı olur mu? Olursa ne zaman emekli olabilirim? Ä°simsiz.

Cevap: Değerli okurum, verdiğiniz bilgilere göre iki ayrı emeklilik alternatifiniz var. Ya 25 tam yıl (9000 gün) prim ödeme süresini doldurarak, doldurduğunuz tarihte emekli olacaksınız. Ya da 15 tam yıl (5400 gün) prim gününü doldurarak yaştan emekli olacaksınız. Size en yakın olanı ise ikinci yoldur. Yapmanız gereken askerlik ve yurtdışı günlerinizi borçlanmak ve üzerine yaklaşık 3,5 yıl daha koyarak prim gününüzü 15 yıla tamamlamak. 58 yaşı tamamladıktan sonra 15 tam yılı da doldurarak emekli olabilirsiniz.

Mahkemeye gideyim mi?

Soru: Sadettin bey, SSK giriÅŸimden önce 3 doÄŸum yaptım. Bir yazınızda ÅŸimdiki yönetmeliÄŸe göre doÄŸum borçlanması olmuyor, kanuna göre oluyor diyorsunuz. Ben doÄŸum borçlanması için SGK’yı mahkemeye vereceÄŸim. Benim durumumda olup da mahkemeye veren ve mahkeme sonucu olan var mı? Ä°simsiz.

Cevap: Değerli okurum, bu konuda dava açmış çok sayıda kişi var. Ancak davalar henüz birkaç aylık olduğundan, en azından benim bildiğim kadarıyla sonuçlanmış bir dava yok. İster hemen dava açabilir, isterseniz sonuçları bekleyebilirsiniz. Tercih sizin.

Bu iÅŸin doÄŸrusu nedir?

Soru: Sadettin Bey, doğrusu kime danıştıysam anlayan da anlamayan da bir şeyler söyledi ve hiçbiride birbirini tutmadı. En sonunda size yazmaya karar verdim. Doğum tarihim 1.1.1964 ve ilk işe girişim 1.4.1988. Bu tarihten sadece 20 gün sigortam var. Daha sonra 7.2.2005 tarihinde yeniden sigortalı oldum ve hala da devam ediyor. Askerliğimi sigorta başlangıç tarihinden önce yaptım ve şuandaki toplam gün sayım SSK sitesinde askerlik hariç 2050 görünüyor. Askerliği de ödedim mi 2600 yapıyor sanırım. Buna göre ne zaman emekli olurum? Mehmet Yıldız

Cevap: Mehmet Bey, askerliğinizi borçlanmanız durumunda sigorta başlangıcınız 550 gün geriye giderek 21.09.1986 olur. Bu başlangıca göre 25 yılı, 49 yaşınızı ve 5300 prim gününü tamamlayarak emekli olacaksınız. Prim gününüz düşük olduğu için 7,5 yıl daha prim ödemeniz gerekiyor. Bundan sonra hiç ara vermeksizin çalışırsanız 2016 yılı Eylül ayında emekli olursunuz.

Geçmiş yıllarının primini ödeyebilir miyim?

Soru: Sadettin bey, ben 1988 yılında BaÄŸ-Kur’a giriÅŸ yaptım ama hiç prim ödemedim. 1996 yılından itibaren ise aktif olarak primlerimi ödüyorum. Åžimdi ben 1988 yılı ile 1996 yılları arasıki boÅŸluÄŸu ödeyerek kapatabilir miyim? Hürriyet KON

Cevap: Değerli okurum, maalesef geçmişe dönük olarak boşta geçen 1988-1996 yılları arasını borçlanma imkanınız yok.

Staj süresi SSK’ya sayılmıyor mu?

Soru: Sadettin Bey, ben 10.12.1976 doÄŸumluyum. 1990 – 1992 yıllarında meslek lisesi öğrencisi olarak staj yapmıştım. O dönemde bize sigorta kartı da çıkartılmıştı. Ancak ÅŸimdi SSK kayıtlarına baktığımda bu yıllardaki primleri göremiyorum. Bu staj dönemimiz sigortadan sayılmıyor mu? Emeklilik tarihimizi etkilemiyor mu? Selime DoÄŸan

Cevap: Değerli okurum, öğrencilikte yapılan staj süresince emeklilik primleri dediğimiz uzun vadeli sigorta kollarından prim ödemesi yapılmadığı için, emeklilik hesabında ve prim gününde de dikkate alınmıyor. Dolayısıyla o zaman size sigorta kartı verilmiş olsa da, bu süreler emeklilik tarihinizi etkilemeyecektir.

Emekli ikramiyemi alabilir miyim?

Soru: Sadettin Bey, ben devlet memurluğuna 1 Ekim 1991 tarihi itibari ile başladım. 20 yılım 2011 yılında doluyor ancak yaştan dolayı 48 yaşımda emekli olabiliyorum. Fakat ben 18 yılım dolduğunda

ayrılıp geri kalan 2 senelik primlerimi dışarıdan ödediğim takdirde emekli ikramiyemi 48 yaş dolduğunda alabilir miyim? Yoksa 20 yıl bilfiil çalışmam mı gerekiyor? Asuman Dülger

Cevap: Asuman Hanım, 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu gereği, memuriyette 10 yılını dolduranlar, dilerlerse görevlerinden ayrılıp sandığa isteğe bağlı olarak devam edebilirler. Siz de anladığım kadarıyla bu haktan yararlanacaksınız. Ancak isteğe bağlı ödemeye başladıktan sonra emekli ikramiyenizi alabilmeniz için hem 20 yılı hem de 48 yaş şartını doldurmanız gerekir. Bunlardan sadece birisini doldurarak emekli ikramiyesi alamazsınız.

Bugün:Sadettin ORHAN

SSK kapsamında emekli olup çalışmaya devam eden 243 kiÅŸi, ocak ayında emekli maaÅŸlarının kesilmesiyle ÅŸaÅŸkına döndü…

Tarım SSK kapsamında emekli olan 243 kişi, emekli maaşlarının kesilmesinin şokunu yaşıyor. Emekli olduktan sonra işyeri açarak Bağ-Kur kapsamında çalışan bu kişilerin ocak ayında maaşları kesildi.

Buna SSK ve Bağ-Kur bilgisayar kayıtlarının karşılaştırılması yol açtı.

Yapılan incelemede Bağ-Kur kapsamında çalışan bu kişilerin Tarım SSK kapsamında emekli oldukları görülünce kendilerine, ocak ayından itibaren emekli maaşlarının kesildiği bildirildi. Bu kişiler kayıt dışı çalışıyor olsalardı ya da işyerlerini bir başkasının üzerine açsalardı maaşları kesilmeyecekti.

Normal SSK’lılara tanınan emekli olduktan sonra iÅŸyeri açarak çalışabilme hakkı, 2925 sayılı Tarım SSK Kanunu’nda söz konusu deÄŸil. Yasanın 23. maddesine ve Tarım SSK Kanunu’na göre emekli olduktan sonra bir iÅŸyerinde çalışan ya da iÅŸyeri açarak BaÄŸ-Kur kapsamında sigortalı olanların emekli maaÅŸlarının kesilmesi gerekiyor.

DiÄŸer SSK’lılar ise sosyal güvenlik destek primi ödeyerek çalışabiliyor. Ancak Tarım SSK emeklileri bu durumu bilmiyor. Kurum da ÅŸimdiye kadar bu yönde denetim yapmadığı için yüzlerce emekli, yıllardan beri ikinci bir iÅŸte sigortalı olarak çalışıyordu. SGK’nın tek çatı sistemine geçmesinin ardından Emekli Sandığı, BaÄŸ-Kur ve SSK’nın bilgisayar sistemindeki bilgiler karşılaÅŸtırıldı. Bu karşılaÅŸtırma tarım emeklilerini maÄŸdur etti. BaÄŸ-Kur kapsamında çalışan 243 kiÅŸinin Tarım SSK kapsamında emekli olduÄŸu görüldü. Mevzuatı bilmedikleri için iÅŸyeri açarak çalışan bu kiÅŸiler, ÅŸimdi maaÅŸlarının kesilmesinin ÅŸokunu yaşıyor.

Bu emeklilerin maaşlarını yeniden alabilmeleri için çalıştırdıkları işyerlerini kapatmaları ya da bir başkasına devrederek emekli maaş talebiyle kuruma başvurmaları gerekiyor. Yapılacak incelemenin ardından ödedikleri yeni primler de göz önüne alınarak maaşları bağlanabilecek.

Sigortalılara müjde geldi. Memurlardan sonra SSK ve Bağ-Kur lular da özel dişçilerden hizmet alabilecek
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) diş hastalarını rahatlatacak bir adım atmaya hazırlanıyor. SGK, serbest diş hekimlerine tedavi olma imkanını bütün sigortalılara yaygınlaştırılıyor. Böylece SSK, Bağ-Kur ve Yeşil Kart’lılar ilaçta olduğu gibi diş tedavisinde 14 bin serbest diş hekiminde ücretsiz tedavi olabilecek.

Star’a göre; sevkle özel diÅŸ hekiminden ücretsiz tedavi hizmeti alma uygulaması 4 aydır memurlar için uygulanıyor. Memurlara tanınan bu imkan BaÄŸ-Kur ve SSK mensuplarına da yaygınlaÅŸacak. Meclis’teki diÅŸhekimi milletvekilleriyle görüşme yapan SGK yönetimi düzenlemede son aÅŸamaya geldi.

MALİYETİ DÜŞÜNDÜRÜYOR

Buna göre hastalardan dolgu, parlatma ve diş taşı temizleme gibi koruyucu tedavilerde düşük katılım payı alınacak. Protez ve köprü gibi hizmetlerde ise vatandaşın cebinden daha fazla para çıkacak. Kamudaki diş merkezlerinin yoğunluğunu azaltması beklenen reformun maliyeti ise SGK yönetimini en çok düşündüren nokta. Ekim ayında kamuda çalışanlar için başlayan uygulamaya göre devletin ağız ve diş sağlığı merkezlerindeki diş hekimleri, ‘90 günde tedavi yapılamayacağı’ gerekçesiyle serbest çalışan diş hekimlerine hasta gönderiyor.

4 AYDIR SEVKLER ARTTI

Halen devlet ve üniversite hastanelerinden sevk kağıdıyla dışarıdaki özel muayenehaneye giden hastaların diş tedavilerini devlet karşılıyor. Hastalar kamuda olduğu gibi yüzde 20 katkı payı ödüyor. Ancak 4 aydır memurların serbest diş hekimlerinden hizmet almasının ardından sevklerin arttığı belirtiliyor. Verilere göre yılda 18 milyon diş dolgusu yapılıyor. Bunun 3 milyonu kamuda, 15 milyonu da özel kurumlarda gerçekleştiriliyor.

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), 1 Ocak 2009′dan itibaren geçerli olacak emzirme yardımı ile cenaze ödeneÄŸinin miktarını belirledi.

16 milyon çalışanı ilgilendiren bu karara göre 50 TL olan emzirme yardımı 70 liraya yükseltildi. Cenaze yardımı ise tüm çalışanlar için 289 lira olarak tespit edildi. Cenaze yardımı SSK’da 247, BaÄŸ-Kur’da 235, Emekli Sandığı’nda ise 940 TL idi. Süt parası olarak da bilinen emzirme yardımı ile cenaze yardımının miktarı, Sosyal Güvenlik Reformu’nun yasalaÅŸması sürecinde büyük tartışmaya yol açmıştı. Sosyal taraflarla hükümetin anlaÅŸamaması sebebiyle miktarın ne kadar olacağı yasadan çıkarılarak süt parası ile cenaze yardımını belirleme yetkisi SGK Yönetim Kurulu’na bırakılmıştı.

Geçen hafta toplanan yönetim kurulu, yeni rakamları belirledi. Çalışma Bakanı Faruk Çelik’in onayladığı rakamlar, 1 Ocak’tan itibaren geçerli olacak. Ancak yeni rakamların yeni bir tartışmayı da beraberinde getirmesi bekleniyor. Çünkü yeni tutarlar, reformun yasalaÅŸma sürecinde hükümetin önerdiÄŸi rakamların bile altında kaldı. Daha önce süt parası olarak 203 lira ödemeyi kabul eden SGK’nın yeni belirlediÄŸi rakam 70 lira oldu. Cenaze yardımı olarak ise asgari ücretin brütü (666 lira) kadar ödeme kabul edilmiÅŸti. SGK’nın tespit ettiÄŸi yeni rakam ise 289 lira.

Yeni düzenlemeye sosyal taraflardan da tepki geldi. Yeni emzirme ve cenaze yardımının tespiti sırasında SGK Yönetim Kurulu’nda tartışmalar yaÅŸandı. Sosyal tarafları temsilen yönetim kurulu üyesi olan Fikret Barın, tespit edilen rakamlara karşı çıktı. Zaman’a bilgi veren Barın, iki yönetim kurulu üyesi olarak, belirlenen rakamlara ‘muhalefet ÅŸerhi’ koyduklarını dile getirdi. Yeni rakamların hem daha önce tespit edilenlerin hem de beklentilerin çok altında kaldığını ifade eden Barın, bunun gerekçesi olarak bütçe açıklarının gösterildiÄŸini söyledi.

GeçtiÄŸimiz haftalarda bir yazı kaleme aldık ve BaÄŸ-Kur’lular (4/b) için, ödemekte oldukları prim tutarını düşürme imkanı olduÄŸundan bahsettik.Bu yazı ile ilgili olarak okurlarımızdan gelen sorulardan, bazı yanlış anlamaların olduÄŸu anlaşılıyor. Bu yazımızda konuyu tekrar özetleyerek yanlış anlamaları gidermeye çalışacağız. Bundan sonra basamak sistemi yok! BilindiÄŸi üzere 1 Ekim 2008 tarihine kadar, BaÄŸ-Kur’da basamak sistemine göre prim alınıyordu.

Gerek esnaf BaÄŸ-Kur’lular ve gerekse tarım BaÄŸ-Kur’lular 1 ila 24. basamak arasında bulundukları basamağın %40′ı kadar primin ödüyorlardı. 1 Ekim’le birlikte yürürlüğe giren yeni SGK’da ise basamak sistemi terk edildi. Yeni sistemde daha önce SSK’lılar için uygulanmakta olan prime esas kazanç sistemi benimsendi.

Buna göre BaÄŸ-Kur’lular da tıpkı SSK’lılar gibi asgari ücret (638,70 YTL) ile bunun 6,5 katı (4151,55 YTL) arasındaki rakam üzerinden prim ödeyecekler. BaÄŸ-Kur’luların prim oranlarının %33,5 ila %39 arasında deÄŸiÅŸeceÄŸini dikkate alırsak, ödenebilecek en düşük prim 214 YTL olacak.

Seçme hakkı var ama!

Daha önceki basamak sisteminde sigortalılar, BaÄŸ- Kur’a giriÅŸlerinde ilk 12 basamaktan birisini seçebiliyorlardı. Ancak 12. basamaktan sonra herhangi bir seçme hakları bulunmuyordu. Oysa yeni sistemde, alt ve üst sınırlar arasında olmak kaydıyla dilediÄŸiniz ay prim matrahını deÄŸiÅŸtirebileceksiniz. Bu imkandan yararlanarak aylık prim ödemenizi yarıya yakın hatta kimi basamaklar için üçte bire kadar düşürme ÅŸansınız olacak. Diyelim ki 1 Ekim’den önce BaÄŸ- Kur’a 15. basamaktan prim ödüyordunuz.

Buna göre en son 2008/Eylül ayında ödediÄŸiniz prim 424,14 YTL idi. Dilerseniz ÅŸimdi prim matrahı olarak asgari ücreti, yani 638,70 YTL’yi seçebilir ve 214 YTL prim ödeyebilirsiniz. Böylece aylık prim giderinizi %50 civarında azaltmış olursunuz. Daha önce 24. basamaktan ayda 784,28 YTL ödeyen kiÅŸi ise prim ödemesini üçte bir oranında düşürme ÅŸansı yakalamış oluyor. BaÄŸ-Kur’luların genelde 13, 14 ve 15. basamaklarda prim ödediÄŸini düşünürsek, genel olarak %50 civarında bir düşüş yaÅŸanacaktır.

Ne kadar ekmek, o kadar köfte hesabı…

Ancak prim ödemenizi düşürmeniz, aynı zamanda ilerde daha düşük aylığa razı olmanız anlamına geliyor. Zira esnaf veya ÅŸirket ortağı olarak SGK’ya ne kadar yüksek prim öderseniz emekli aylığınız da o derece yüksek olacaktır. Yani imkanı olan esnaf veya ÅŸirket ortaklarına primlerini düşürmelerini deÄŸil, aksine artırmalarını tavsiye ediyoruz.

Öte yandan bizim tavsiyemizi, sanki bundan sonra daha düşük prim ödeyerek aynı tutarda aylık alma imkanı varmış gibi anlayan okurlarımız oldu. Oysa biz bu yazımızda olduğu gibi önceki yazımızda da böyle bir husustan bahsetmediğimiz gibi, imkanı olanların bundan sonra da yüksek prim ödemeye devam etmelerini tavsiye ettik.

Sağlık yardımlarını da düzenli alacaksınız!

Prim indiriminde okurlarımızın dikkatini çektiÄŸimiz bir nokta daha vardı. O da yüksek tutarda primi düzensiz ödemektense, en düşük tutarda (tabandan) prim ödeyip düzenli ödemenin daha uygun olacağı idi. Zira yeni SGK’da özellikle BaÄŸ-Kur’luların (4/b) saÄŸlık yardımlarından yararlanabilmesi, primlerini düzenli ödemelerine ve 60 günden daha fazla borçlarının olmamasına baÄŸlı.

Dolayısıyla primini tabandan ama düzenli ödeyen BaÄŸ- Kur’lular saÄŸlık yardımlarından da düzenli bir ÅŸekilde yararlanmış olacak. Görüldüğü üzere bizim tavsiyemiz, bağımsız çalışanların primlerini mutlaka düşürmeleri yönünde deÄŸil, böyle bir imkanları olduÄŸunu ve düzenli prim ödemek için bundan faydalanabileceklerini hatırlatmak olmuÅŸtur.

Bugün

Artık ücretsiz muayene dönemi bitti. Memur da elini cebine atacak. Bakın devlet hastanelerine kaç liraya muayene olacaklar?

Hastaneye giden SSK ve BaÄŸ-Kur’ludan yaklaşık 2 aydır alınan katılım payı 2009′dan itibaren memurlardan da alınacak. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun yaptığı düzenlemeyle, hastaneye giden memurlar da muayene katılım parası ödeyecek.

SAÄžLIK OCAKLARI VE AÄ°LE HEKÄ°MLERÄ°NDE ALINMIYOR

Memurlardan alınmadığı için tartışmalara neden olan katılım payını 1 Ekim 2008 tarihinden bu yana işçi ve esnaf ödüyor. Sağlık ocakları ve aile hekimlerinde alınmayan muayene ve tedavi ücretleri hastanelerde alınıyor.

ÃœCRETÄ° ECZANELER TAHSÄ°L EDÄ°YOR

Buna göre, vatandaşlar yaklaşık iki aydır devlet hastanelerinde 3 YTL, eğitim ve araştırma hastanelerinde 4 YTL, üniversite hastanelerinde 6 YTL, özel sağlık kurum ve kuruluşlarında 10 YTL muayene ücreti ödüyor. Ücretleri SGK adına eczaneler vatandaştan tahsil ediyor. İlaç yazdırılmasa bile muayene hastanın vatandaşlık numarası üzerine kaydediliyor, ilk eczaneye gidişte karşısına çıkıyor.

ARTIK ÃœCRETSÄ°Z TEDAVÄ° YOK

SaÄŸlık Uygulama TebliÄŸi’ne dahil olmadıkları için 2,5 milyondan fazla memur 3 ile 10 YTL arasında deÄŸiÅŸen parayı ödemiyordu. Memurlar, Maliye Bakanlığı’nın yayınladığı Bütçe Uygulama Talimatı’na baÄŸlı olduÄŸu için ücretsiz tedavi olabiliyordu.

Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) getirdiÄŸi norm ve standart birliÄŸine raÄŸmen kamuda çalışanların ücretsiz tedavi olması işçi ve esnaf tarafından eleÅŸtirildi. SGK BaÅŸkanı Fatih Acar, devlet memurlarından da muayene katılım payı alınacağını açıklamıştı. Yapılan düzenlemeyle, devlet memurları 2009′da yürürlüğe girecek SaÄŸlık Uygulama TebliÄŸi’ne tabi olacaklar. İşçi, esnaf ve memur aynı ÅŸekilde muayene katılım payı ödeyecek.

Emekli çalışanlar 3 şeye dikkat!

Sosyal güvenlik reformunda, emekli çalışanlar için çok sayıda yenilik var. Bu yeniliklerin bir kısmını geçmiş yazılarımızda anlattık, bundan sonra da anlatmaya devam edeceğiz.

Bu konuda okurlarımızdan da çok sayıda soru geldiği için, her birisine ayrı ayrı cevap vermektense bu konuya dair birkaç yazı yazmayı uygun gördük. Önümüzdeki günlerde de bu konunun farklı boyutlarını ele almaya devam edeceğiz. Sosyal güvenlik reformuyla hayatımıza giren önemli yeniliklerden birisi de emekli olduktan sonra Bağ-Kur (4/b) kapsamında çalışanlarla ilgili. Eski ve yeni uygulamayı karşılaştırırsak;

1 EKÄ°M’DEN ÖNCEKÄ° DURUM

Yeni SGK’nın yürürlüğe girdiÄŸi 1 Ekim’den önce bir BaÄŸ-Kur emeklisi, emekli olduktan sonra da çalışmaya devam ederse, almakta olduÄŸu aylığın %10′u destek primi olarak kesiliyordu. Diyelim ki BaÄŸ- Kur emeklisi olarak 600 YTL aylık alıyorsanız, her ay 60 YTL destek primi ödüyordunuz.

Yine eski uygulamada, memur emeklisi ya da SSK emeklisi olarak bir iÅŸyeri açar ya da ÅŸirket ortağı olursanız bu kez sizden BaÄŸ-Kur’un 12. basamak gelir tutarının %10′u kadar prim isteniyordu. Yani 2008 rakamları için söyleyecek olursak her ay yaklaşık 75 YTL destek primi ödüyordunuz.

YENİ DURUMDA NELER DEĞĞİŞTİ?

Emekli olduktan sonra bir işyeri açanlar veya şirket ortağı olanlar için yeni dönemde 3 önemli değişiklik var. Bunlar;

Eski dönemde %10 olan destek primi, %15′e çıktı.

Ancak bu oran 2008′de %12 olarak uygulanırken bundan sonraki her yıl bir puan artırılacak ve 2011 yılından sonra %15 olarak devam edecek.

Eski uygulamada memur ve SSK emeklileri destek primini kendileri bankaya yatırırken, bundan sonra maaşlarından her ay otomatik olarak kesilecek.

Eski dönemde emekli olup da çalışmaya devam edenler kayıt dışı kalabiliyorlarken, bundan sonra SGK’nın haberi olmadan iÅŸyeri çalıştırmaları ya da ÅŸirket ortağı olmaları oldukça zor. Zira SGK yeni dönemde hemen her kurumdan düzenli olarak bilgi toplayacak ve kiÅŸilerin faaliyetlerini sorgulayacak. Bizim okurlarımıza tavsiyemiz, emekli olarak BaÄŸ-Kur kapsamında çalışıyorlarsa mutlaka SGK’ya bildirsinler. Aksi halde ileride astronomik cezalar ve prim borçlarıyla karşılaÅŸabilirler.

PRİM KESİNTİSİNDEN ŞİKAYET VAR!

Bu arada BaÄŸ-Kur’a tabi emekli çalışanlar yönünden önemli bir adaletsizlik ortaya çıkmış olacak. Yukarıda ifade ettiÄŸimiz gibi yeni SGK’da, kiÅŸilerin emekli olarak BaÄŸ- Kur’a tabi çalışmaları durumunda maaÅŸlarının %15′i oranında kesinti öngörülüyor. Bu kesintinin üst sınırı da en yüksek BaÄŸ-Kur aylığının %15′i olacak. Diyelim ki emekli memursunuz ve 2.000 YTL emekli aylığınız var. Aynı zamanda da bir emlak dükkanı açtınız ve vergi mükellefi oldunuz.

Bu durumda sizden her ay üst sınır olan 195 YTL destek primi kesilecek. Ancak yine aynı ÅŸekilde emlakçılık yapan ve BaÄŸ-Kur’dan 500 YTL emekli aylığı alan kiÅŸiden sadece 75 YTL kesilecek. Yani her iki kiÅŸi de emeklilikte aynı iÅŸi yaptığı halde aralarında nerdeyse 2,5 kat prim farkı olacak. Bu durum ÅŸimdiden emekliler arasında yakınmalara sebep olmaya baÅŸladı.

ANAYASA MAHKEMESÄ° KARARI DEVAMI

GeçtiÄŸimiz hafta PerÅŸembe günkü yazımızda, Anayasa Mahkemesi’nin 5 Kasım 2008 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan kararlarından bahsettik. Çalışan ve emeklileri yakından ilgilendiren bu dört karardan ilk ikisini sizlere duyurduk. DiÄŸer iki karardan duyurmaya deÄŸer olanı, emekli aylığının hesaplanmasında ve artırılmasında kullanılan geliÅŸme hızı endeksi ile ilgili. Bir kimsenin emekli aylığı hesaplanırken, geçmiÅŸ yıllardaki kazançları bugüne taşınır.

Bu taşıma işi yapılırken geçmiş yılların kazancı hem enflasyon oranıyla, hem de gelişme hızı endeksiyle çarpılır. Böylece emekli aylığının bağlanacağı güncel kazanç tutarı bulunmuş olur.

Bağlanmış olan emekli aylıkları da yıldan yıla bu şekilde artırılır. İşte bir yerel mahkeme, bu hesaplamada kullanılan gelişme hızı endeksinin sadece kentsel yerler için hesaplandığını, bu endeksin kırsal yerler için de uygulanmasının adaletsizlik yarattığını iddia etmişti. Yüksek mahkeme ise aylık hesaplama sisteminin Türkiye geneli dikkate alınarak uygulandığını ve bunun herhangi bir adaletsizlik yaratmadığına karar verdi.

Anayasa Mahkemesi, dünkü resmi gazetede yayınlanan dört ayrı kararıyla, sosyal güvenlikte çok kritik konulara dair tavrını netleştirmiş oldu.Kararlar çalışanları olduğu kadar emeklileri de ilgilendiriyor.

EMEKLİLER, DESTEK PRİMİ ÖDEMEYE DEVAM

1479 sayılı BaÄŸ-Kur Kanunu gereÄŸi, SSK veya memur emeklileri ÅŸirket ortağı olur ya da bir ÅŸekilde kendi adlarına ticaretle uÄŸraşırlarsa, BaÄŸ-Kur’a ayda 75 YTL destek primi ödüyorlardı. Aynı hüküm yeni SGK’da da korundu. Ancak bu ödenen primin emekli çalışanlara herhangi bir faydası yok. Bu primden amaç sosyal güvenlik açıklarını azaltmak ve erken emekliliÄŸi caydırmak.

Ä°ÅŸte bu düzenleme bir yerel mahkemece iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne götürülmüştü. Fakat yüksek mahkeme söz konusu yasal düzenlemenin anayasaya aykırı olmadığına karar verdi. Yani anlayacağınız SSK ve memur emeklileri ticaretle uÄŸraşıyorlarsa bundan sonra da her ay destek primi ödemeye devam edecekler.

YAÅž DÃœZELTEREK ERKEN EMEKLÄ°LÄ°K YOK

Yüksek mahkemenin bir diÄŸer önemli kararı da sonradan yapılan yaÅŸ düzeltmeleriyle ilgili. Sosyal güvenlik kanunlarımıza göre, bir kiÅŸi sosyal güvenlik kapsamında çalışmaya baÅŸladıktan sonra yaÅŸ düzeltmesi yaparsa, bu düzeltme SGK tarafından dikkate alınmıyor. Diyelim ki siz 1980 yılında ilk defa SSK’lı oldunuz. Bu tarihten sonra da kimliÄŸinizde 1960 olan doÄŸumunuzu mahkeme kararıyla 1958′e çektiniz. Ancak emeklilik tarihiniz yeni yaşınıza göre deÄŸil, eski yaşınıza göre belirleniyor.

Oysa yeni yaşınız dikkate alınsa iki yıl erken emekli olma hakkınız olacak. İşte yüksek mahkeme bu konuya da noktayı koydu ve bundan önce olduğu gibi bundan sonra da sonradan yapılan yaş düzeltmesi emeklilik tarihini etkilemez dedi. Mahkemenin diğer iki önemli kararını Cumartesi günü yine bu köşeden sizlerle paylaşacağız.

BaÄŸ-Kur’lular dikkat?

Sosyal güvenlik reformu her kesimin hayatında önemli deÄŸiÅŸiklikler meydana getirdi. Ancak 1 Ekim’de en fazla deÄŸiÅŸiklikle karşı karşıya kalanlar şüphesiz BaÄŸ-Kur’lular oldu. Yeni SGK’da BaÄŸ-Kur’lular 4/a’lı olarak ifade ediliyor. Ancak biz okurlarımızın kolay anlamaları için yine eski tabiri kullanmaya devam edeceÄŸiz.

BASAMAK SÄ°STEMÄ° KALKTI

BaÄŸ-Kur’lular için en dikkat çekici düzenleme basamak sisteminin kaldırılması oldu. 1 Ekim öncesinde gerek esnaf BaÄŸ-Kur’lular, gerekse tarım BaÄŸ-Kur’lular 1′den 24′e kadar basamaklar halinde prim ödüyorlardı.

BaÄŸ- Kur’a ilk giren kiÅŸi ilk 12 basamaktan dilediÄŸini seçiyor ve prim ödedikçe basamağı da artırılıyordu. Yeni kanun ile bu uygulama sona erdi ve artık BaÄŸ-Kur ÅŸartlarında prim ödemek isteyenler asgari ücret ile bunun 6,5 katı arasındaki rakam üzerinden prim ödeyecek.

ALTI AYLIK SÃœREYE DÄ°KKAT EDÄ°N

1 Ekim öncesinde basamak sisteminde prim ödeyenler, altı ay içerisinde SGK’ya müracaat ederlerse, alt ve üst sınır arasında diledikleri tutarda prim ödeyebilecekler. Diyelim ki en son Eylül ayında 14. basamaktan 384 YTL prim ödediniz. EÄŸer 31 Mart 2009′a kadar SGK’ya müracaat ederseniz 212 YTL ile 1.378 YTL arasında seçtiÄŸiniz tutarda prim ödeyebileceksiniz. Ancak bu tarihe kadar baÅŸvuruda bulunmazsanız, SGK sizin daha önce ödemekte olduÄŸunuz prim üzerinden tahsilata devam edecek.

EMEKLÄ°LER DÄ°KKAT

Sosyal güvenlik reformunda emekliler için de önemli düzenlemeler yer aldı. 1 Ekim itibariyle, emekliler maaÅŸlarını 6 ay üst üste çekmezlerse aylıkları durdurulacak. Aylığın yeniden baÅŸlaması için SGK’ya müracaat gerekecek.

“Emekliler zaten zor geçiniyor, hesapta 6 ay para durdururlar mı hiç” dediÄŸinizi duyar gibiyim. Ancak bu durum, özellikle gurbetçi vatandaÅŸlarımızın başına çok sık geliyor. Yurtdışına giriÅŸ çıkış yaptıklarından, buradaki maaÅŸlarını uzun süre çekmedikleri olabiliyor. Ä°ÅŸte bu gibi durumlarda altı ayı doldurmamak gerekecek. Bu köşeden emekli vatandaÅŸlarımızla ilgili yenilikleri ve geliÅŸmeleri duyurmaya devam edeceÄŸiz.