Prof. Dr. Faruk Yorulmaz, dondurmanın faydası olduğu kadar sağlıklı koşullarda üretilmediğinde zararı da olduğunu dondurma tüketirken dikkat edilmesi gerektiğini belirtti…

Prof. Dr. Faruk Yorulmaz, ”Sütten bulaşabilen verem, brusella, difteri, ishal, tifo, dizanteri gibi pek çok hastalık, sağlıklı koşullarda üretilmeyen, saklanmayan ve tüketilmeyen dondurmalar aracılığıyla insanlara bulaşabilir” dedi. Yorulmaz, şunları kaydetti: ”Dondurmada, protein, karbonhidrat ve yağ gibi temel besin ögeleri ile birlikte, A, D, E, C ve B grubu vitaminler, kalsiyum, magnezyum, fosfor, sodyum, potasyum, demir ve çinko mineralleri var.

Zayıflama diyetlerinde de faydalıdır. Ancak bazı kişiler donmuş besinlere duyarlıdır. Bu tür besinleri yediklerinde boğazlarında yanma, öksürük,baş ağrısı, burun akıntısı gibi belirtiler gösterebilmektedir. Solunum sistemine ait duyarlılıkları olanlar daha az yemelidir.”

KAŞIKLARDAKi TEHLiKE

Yorulmaz dondurma kaşıkları hakkında da şunları söyledi: “Dış ortamdaki toz ve mikroplarla kirlenen kaşıklar konulduğu kaptaki suyu da kirletmekte ve bu kirlilik daha sonra her kullanıldığında satılan dondurmaya bulaşmaktadır.”

Uzmanlar dondurmanın süt gibi her gün tüketilebileceğini söyledi…

Havaların ısınmasıyla birlikte tüketimi artan dondurmanın, içerdiği vitamin ve mineraller nedeniyle besleyici değeri oldukça yüksek. Konya Gıda Mühendisleri Odası Başkanı Ramazan Çelebi, üretiminde süt, şeker ve glikoz şurubu gibi ham maddelerin kullanıldığı dondurmanın, özellikle yaz aylarında daha fazla tüketildiğini belirtti.

AÇIĞI KAPATIR

Çelebi, içinde bulunan yararlı ham maddeler nedeniyle besin değeri yüksek bir ürün olan dondurmanın süt gibi her gün tüketilebileceğini söyledi. Ramazan Çelebi, dondurmanın oldukça zengin minerallere sahip bir gıda olduğunu vurgulayarak, şunları kaydetti: ‘’Dondurmada, protein, karbonhidrat ve yağ gibi temel besin ögeleri ile birlikte, A, D, E, C ve B grubu vitaminler, aynı zamanda kalsiyum, magnezyum, fosfor, sodyum, potasyum, demir ve çinko mineralleri bulunmaktadır.

Özellikle gelişme çağındaki çocukların mutlaka dondurmayı bolca tüketmesi gerekir. Dengeli beslenen bir çocuk, gelişimi için haftada en az 250 gram dondurma tüketmeli.’’ Dondurmanın, süt ve yoğurt gibi gıdaları fazla tüketmeyen çocukların da mineral ve vitamin açığını kapatabileceğini ifade eden Çelebi, güvenli, gıda kurallarına uygun, hijyenik şekilde üretilip, satıldığı takdirde, dondurmanın besleyici değerinin yüksek ve tüketilmesinin çok faydalı olduğunu bildirdi.

ERİMİŞ DONDURMA ALMAYIN

Çelebi, sütün mikroorganizmaların üremesi için çok iyi bir ortam olduğunu belirterek, şöyle devam etti: “Sağlıksız koşullarda üretilen dondurmada bakteriler kolaylıkla üreyebilir. Bu nedenle dondurma satın alınırken güvenilir ürünler tercih edilmeli. Üretim izni olmayan ve son kullanma tarihi geçmiş ürünler satın alınmamalıdır. Ambalajlı olarak satılan dondurmalarda şekil bozuklarının bulunmamasına özellikle dikkat edilmeli, yani erimiş ve tekrar dondurulmuş olmamalıdır.”

Bu bozukluklar; halsizlik, fenalık hissi, kas ağrıları, kramplar hatta kalpte ritim bozukluklarına bile neden olabilir. Bunun için diyabet hastalarının mümkün olduğu kadar sıvı almaları, beslenmelerine çok dikkat etmeleri gerekiyor. Uzun süre aç kalmamalı, bir kerede çok fazla yemek yememelidirler. Gerek insülin, gerekse ağızdan şeker düşürücü ilaç alan hastaların, bu ilaçların etkilerinin en fazla olduğu dönemlerdeki ara öğünleri atlamamaları çok önemli.

Yaz meyvelerine dikkat!

Yaz mevsiminde hastalarımız için sıkça karşılaşılan bir durum da lezzetli yaz meyvelerinin ve dondurmanın sık ve bol tüketilmesi sorunudur. Kalorisi ve şeker düzeyi yüksek olan çilek, kiraz, kavun ve diğer tüm meyveler, ana ve ara öğünlerde kalori değerleri göz önüne alınarak doktor tavsiyesine göre tüketilmelidir. Uygun miktarda yenildiğinde çok faydalı olan meyveleri de çok tüketirsek kan şekerimiz yükselir ve buna bağlı rahatsızlıklar ortaya çıkabilir. Yaz aylarının en lezzetli yiyeceği dondurma da maalesef kan şekeri ayarımızı bozan yiyeceklerden biridir. Ancak şekersiz üretilmiş diyet dondurmalar, doktor kontrolünde ve diyet değişim listesi ile kalorisi hesaplanarak kullanılabilir. Bunda da aşırıya kaçmamak gereklidir çünkü bu ürünlerde bildiğimiz normal şeker olmasa da fruktoz (meyve şekeri) gibi daha düşük kalorili şekerler ve dondurmanın yapıldığı besinlerin kalorileri vardır.

Yazın “ayaklar”a ekstra özen…

Yaz aylarında ayak bakımı da çok önemli bir konudur. Çorapsız ayakkabı ve terlik giyme alışkanlığı, şeker hastalığına bağlı olarak duyu azalması ve damarlarda daralmalar oluşturabileceğinden ayaklarımızda yara açılmasına neden olabilir. O yüzden yazın da rahat kesimli, ortopedik tabanlı, iç astarlı ayakkabı ve yumuşak, sıkmayan çorap giyip ayaklarımızı her gün yıkayıp, herhangi bir yara ya da renk değişikliği var mı diye kontrol etmeliyiz. Kumsalda, taşlık kesimde ve kırlık arazide çıplak ayakla dolaşmamalı, kumsalda ayaklarımızın yanmaması için güneşlenirken üstünü ince bir tülbentle örtmeliyiz. Yine gerek ayaklarımız ve bacaklarımız gerekse vücudumuzun diğer bölgeleri böcek ısırmalarına karşı korunmalıdır, bu ısırık bölgeleri enfeksiyon kaynağı olabilir.

Yaz aylarında dik gelen güneş ışınlarından kaçınmak önemli bir konudur. Şeker hastalığına bağlı olarak duyu kusuru oluşmuş hastalarda, güneşlenirken ya da çalışırken uzun süre güneş ışınlarına maruz kalmaya bağlı olarak yanıklar oluşabilir ve bu yanıkların tedavisi büyük güçlükler doğurabilir. Hastalarımız sabah erken saatlerde ya da akşamüstü güneş ışınlarının eğik geldiği zamanlarda güneşlenmeli ve güneşte 20-30 dakika gibi kısa süre durulmalıdır. Şapka ile başlarını korumalı ve tercihen güneşlenirken bile ince bir giysi giymelidirler.

Şeker hastaları yaylada tatil yapmalı

Diyabetik hastalar, tatilleri için çok fazla sıcak ve nemli kıyılar yerine, daha az nem ve daha bol oksijen bulunan yayla turizmini ve kültür turizmini tercih etmelidirler. Ayrıca 24 saat yiyecek servisi olan açık büfe kahvaltı ve yemek veren tatil tesislerinde çok dikkat edip gerekirse durumlarına uygun menü hazırlanmasını sağlamalıdırlar.

Artmış aktivite ve öğün saatlerinin aksatılması, hastalarda hipoglisemi denilen şeker düşüklüğüne neden olabilir. Bu durum hastalarımız için çok tehlikeli durumlar oluşturabilir. Bu yüzden uzun yürüyüş, yolculuk gibi durumlarda ara öğünlerini aksatmamak için yiyecek taşımak, uyku saatine ve süresine dikkat etmek gerekiyor. Alkol almak da kan şekeri ayarını bozacağından alkolsüz ve şekersiz sıvı gıdaların tüketimine önem vermek hastalar için önemli. (ZAMAN)

Yaz aylarında süt içmek istemeyen çocukların dondurmayı rahatlıkla tüketebileceği belirtildi…

Uzmanlar, sıcak günlerde süt içmek istemeyen çocuklara dondurma yedirilmesini önerdi. Dondurmanın ham maddesinin süt içermesi sebebiyle iyi bir besin kaynağı olduğunu belirten Sakarya Vatan Hastanesi Başhekimi Uzman Doktor Dursun Bostancı, yazın çocuklara süt içiminin zorlaştığını söyledi.

Çocukların süt ve süt ürünlerini kış ve yaz mevsiminde mutlaka tüketmeleri gerektiğini kaydeden Bostancı; “Sütte çocukların gelişimi için neredeyse bütün vitaminler bulunuyor. Her mevsim süt ve süt ürünleri tüketilmeli” dedi. Çocukların yazın soğuk yiyecekleri daha çok sevdiğini ifade eden Bostancı şu tavsiyelerde bulundu: “Çocuklar süt içmek istemezler. Ancak dondurmayı çok severler. Zaten dondurmanın ham maddesi süt olduğu için yazın çocuklara dondurma yedirilebilir. Süt içmese bile dondurmadaki süt onlara yeter.”

AÇ TÜKETMEYİN

Uzmanlar aç karnına yenen dondurmanın midede üşümeye sebep olduğunu söyledi. Doktor Dursun Bostancı, Dondurmanın ağızda erimeden tortu şeklinde mideye gönderilmemesi gerektiğini söyledi. Bostancı “Özellikle çocukların midesi daha hassas olduğundan bu uyarıların dikkate alınması gerekir. Sağlık açısından hijyenik şartlarda üretilmiş, ambalajlı dondurmalar tercih edilmeli” dedi.

Bakanlık yetkilileri “Bu nedenle sağlık koşullarına uygun ortamda üretilen, gerektiği şekilde korunan ve sağlıklı ambalajlarda satışa sunulan dondurmalar ve buzlu içecekler tüketilmeli; bu tür besinler güvenilir olmayan yerlerden satın alınmamalıdır. Dondurmanın pastörize sütten yda üretilmesi çok önemlidir.

Süt, mikroorganizmaların üremesi için çok iyi bir ortamdır. Bakteriler kolaylıkla üreyebilir sağlığı bozabilir” uyarısında bulundu…

Minerallerin en önemlisinin kalsiyum olduğunu belirten Darüşşafaka Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezi’nden Prof.Dr. Tunç Alp Kalyon, “İçinde kalsiyum bulunan sütü içmeyen kişilerin osteoporoza yakalanma riski çok daha yüksek oluyor” dedi.

AZ YAĞLI SÜT İÇİN

Osteoporozdan korunmak için beslenmeye dikkat edilmesini tavsiye eden Kalyon, “Başta yağsız ve az yağlı süt olmak üzere, yoğurt, ayran, kaşar peyniri, somon veya sardalya balığı, tarhana, ıspanak, yeteri kadar sebze ve meyve tüketin” dedi. Havaların ısınmaya başladığını anlatan Kalyon, “Yazın da dondurma tüketin” diye konuştu.

VÜCUT ŞEKLİ BOZULUYOR

Hormonlar ve başta hareketlilik olmak üzere birçok faktörün hastalığa davetiye çıkardığını aktaran Kalyon, “30- 40 yaşları arasında kemik yıkımı, yapımından fazla olmaya başlıyor. Kadınlarda menopozla birlikte bu kayıp daha da çoğalır ve belirgin bulgular verecek düzeye gelebilir” diye konuştu. Kalyon, osteoporozun yol açtığı en önemli problemlerden birinin vücut şeklinin bozulması ve kemik kırılganlığının artması olduğunu kaydetti.

Bugün
Münevver ÇAKIRTAŞ/İstanbul

KAFEİN TÜKETMEYİN

Bu dönemde özellikle kafein, basit şeker, tuz veya sodyum, yağ ve alkolden kaçınmak yakınmaları azaltır. Karbonhidratlar ve yüksek kalsiyum içeriği olan yiyecekler, tatlı yeme isteğini bastırır. Bu nedenle bol meyve-sebze, tam tahıl ürünleri, yağsız süt ve süt ürünlerinden faydalanmakta yarar var.

Bal, reçel, pekmez, çikolata, pasta, dondurma, tatlı gibi basit karbonhidratlar yerine ekmek, pilav, makarna, patates gibi kompleks karbonhidratlara yönelin. B6 vitamininden zengin bir beslenme planı da adet öncesi dönemde yaşanan yakınmaları azaltır. Balık, tavuk, soya ürünleri, brokoli, muz havuç, yumurta, avokado, tahıllar ve ıspanak B6 vitamininden zengin yiyeceklerdir.

KİLO İÇİN ENDİŞELENMEYİN

Bu dönemde vücudunuzda magnezyum da azalır. Et, süt, balık, yumurta, kum baklagiller, kabak, tam tahıllar, çikolata, badem gibi magnezyum kaynaklarına yönelebilirsiniz. Bu dönemde kilo alışı konusunda endişelenip daha az yemek yemeye çalışmayın. Kilo artışınızın, su tutumuna bağlı geçici bir durum olduğunu unutmayın.

Akarırmak, “kemik erimesi” ya da “kemik zayıflaması” olarak da bilinen osteoporozun, kemik miktarındaki azalma ve kemik kalitesindeki bozulma nedeniyle kemiklerin zayıflaması ve kırılmaya çok yatkın bir hale gelmesiyle oluşan bir hastalık olduğunu belirtti.

Osteoporozun dünyada en yaygın görülen bir iskelet sistemi hastalığı olduğuna, bu hastalığa bağlı kemik kırıklarının giderek önemli bir halk sağlığı soruna haline geldiğine dikkati çeken Akarırmak, “kemiklerin gelişmesinde ve korunmasında beslenmenin çok önemli rolü var. Uygun beslenilerek osteoporozdan korunulabilir” dedi.

Kalsiyum bakımından zengin beslenmenin osteoporozdan korunma açısından çok önemli olduğunu ifade eden Akarırmak, şöyle konuştu:

“Kalsiyum bakımından zengin beslenme yanında elbette dikkat edilmesi gereken başka faktörler de var. Yetersiz D vitamini alımı, proteinin ve sodyumun fazla miktarda alınması, yetersiz çinko, florid alınması, B, C ve K vitamini yetersizliği, aşırı alkol ve kahve tüketimi bu faktörlere örnek verilebilir.

Bunlar içinde kalsiyum bakımından zengin beslenme çok önemli. Kalsiyum ihtiyacı yaşam süreci içinde değişkenlik gösterir. İskeletin hızla büyümekte olduğu çocukluk ve ergenlik döneminde, gebelik ve emzirme sırasında vücudun kalsiyum ihtiyacı daha fazla. Menopoz sonrası dönemdeki kadınların ve yaşlı erkeklerin daha fazla kalsiyuma ihtiyaçları var. Eğer yeterli kalsiyum alınmazsa vücudumuz bu ihtiyacını en büyük kalsiyum deposu olan kemiklerden karşılar. Bu da osteoporoza neden olur.”

KALSİYUM DEPOSU PEKMEZ

Prof. Dr Akarırmak, pekmezin yanı sıra süt, yoğurt, peynir, dondurma gibi yağ oranı düşük süt ürünlerinin, brokoli, pazı ve ıspanak gibi koyu yeşil yapraklı sebzelerin, baklagillerin, fındığın, deniz ürünleri ile badem, portakal suyu, tahıllar ve tam ekmeğin zengin kalsiyum kaynakları olduğunu kaydetti.

Bu ürünler arasında yer alan pekmezin “kalsiyum deposu” olarak da adlandırılabileceğini ifade eden Akarırmak, “dünyada giderek daha önemli bir halk sağlığı problemine dönüşen osteoporoza bağlı kemik kırılmalarının önüne geçilmesi için pekmez tüketim alışkanlığının yaygınlaştırılmasında fayda var” diye konuştu.

Akarırmak, Türkiye’de yoğun olarak üretimi yapılan üzüm, incir ve dutun ezilerek ve kaynatılarak hazırlanan bir gıda olan pekmezin zengin bir kalsiyum kaynağı olması yanında ucuz sayılabilecek bir ürün olduğunu ifade ederek, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Biz özellikle kırsal yerleşim yerlerinde yaşayanların beslenmesinde pekmezin hala var olduğunu biliyoruz. Ama pekmez nerede yaşarsa yaşasın ve hangi yaş grubundan olursa olsun herkesin tüketmesi gereken sağlıklı bir ürün. Ebeveynler pekmezle değişik tatlar hazırlayarak çocuklarına pekmezi sevdirebilirler, kendileri de kalsiyum gereksinimlerini pekmezle karşılayabilirler. Örneğin pekmez yoğurda katılarak keyifle tüketilebilir. Peynirin üzerine konularak tüketilebilir. Pekmez şerbet yapılarak da alınabilir.

Ayrıca geleneksel tahin pekmez olarak, şeker yerine konmak üzere pasta gibi ürünler için de pekmez düşünülebilir. Ancak kilo sorunu ve şeker hastası olanları kalori ve şeker alımı yönünden de uyarmak gereklidir. Şüphesiz pekmez tek kalsiyum kaynağı değil ama pekmezin çok önemli bir kalsiyum kaynağı olduğunu söylemek yanlış olmaz. Çünkü, 100 gram pekmezde 400 miligram kalsiyum var, bu oldukça yüksek bir miktar. Kalsiyum bakımından zengin olduğu bilinen yağsız sütün bir bardağında 245, 100 gram yoğurtta 350 miligram kalsiyum var.”

“KADINLAR DAHA DİKKATLİ OLMALI”

Akarırmak, insanların günlük kalsiyum gereksiniminin yaş grubuna cinsiyete göre farklılık gösterdiğini belirtti.

Günlük alınması gereken kalsiyum miktarının 1-3 yaş grubundakiler için 500 miligram olduğunu kaydeden Akarırmak, bu miktarın 4-8 yaş grubundakiler için 800, 9-18 yaş grubundakiler için 1.300, 19-50 yaş grubundakiler için 1.000, 50 ve üstü yaş grubundakiler için ise 1.200 miligram olduğunu bildirdi. Akarırmak, gebe ya da emziren kadınların günlük alması gereken kalsiyum miktarının ise 1.200 – 1.500 miligram olduğunu bildirdi.

Akarırmak, osteoporozdan korunmak için yeterli kalsiyum alınmasının yanı sıra şu önerilerde bulundu:

“Düzenli hekime gidilmeli, çünkü hastalığın erken teşhisi çok önemli. Kişi kemik yoğunluğunu hekimin uygun göreceği sıklıkta ölçtürmeli. Kalsiyum yanında yeterince magnezyum ve C vitamini alınmasına dikkat edilmeli. Tuz alımı azaltılmalı, lifli besinler tercih edilmeli. Tedavide önemli başarılar elde ediliyor olsa bile asıl hedef osteoporozdan korunmak olmalı.

Kadınlar osteoporoz konusunda erkeklere oranla daha dikkatli olmalılar. Çünkü, kadınlarda kemik yapısının zayıflaması daha hızlı. Kadınlarda, özellikle menopozdan sonra görülen hızlı kemik kaybı, kemik yapısının zayıflamasına ve osteoporozun ortaya çıkmasına neden olabilir. Osteoporoz kadınlarda erkeklerden daha sıktır, çünkü, kadınlar erkeklere göre daha az kemik kütlesine sahiptir.

ABD’nin Chicago eyaletinde American Dietetic Association toplantısında insanı mutlu eden yiyecekler ele alındı.

Çalışmaları hakkında bilgi veren Dr. David Vanata, 240 yetişkine 62 yiyecek vererek hangisinin onları daha mutlu ettiğini sorduklarını belirtti.

Genel olarak bakıldığında mutlu ve memnun eden, rahatlatan üç yiyeceğin öne çıktığını söyleyen Vanata bunların; dondurma, çikolata ve kek olduğunu söyledi.

Sıralama ise şöyle:

En çok mutlu edenler: Dondurma, çikolata, kek, üzüm ve pizza.

En az mutlu edenler: Soya, avakado, somon.

En çok rahatlatanlar: Çikolata, dondurma, üzüm, elma, portakal, makarna.

En çok hatırlananlar: Dr. Vanata ikinci olarak araştırmaya katılanlardan en çok hatırladıkları besinleri belirtmelerini istedi. Sonuçta katılımcılar sağlıklı olan yiyecekleri sağlıksız olanlardan daha çok hatırladı. Onları mutlu eden yiyeceklerin yerine, neden yerken mutlu olmadıklarını hatırladıklarına anlam veremedi.

Güvenilir olmayan yerlerden, açıkta satılan ve sokak satıcılarından dondurma alınmamasını tavsiye eden Akın, dondurma yerken uyulması gereken kuralları açıkladı. Akın, “Dondurma yemenin en iyi yöntemi yalayarak tüketilmesidir. Dişlerle kesilerek ağza alınan dondurmalar, ağızda eritilinceye kadar çevrilmesi gerekiyor. Bu kurallara dikkat edilmese bademcik hastası olma riski çok yüksektir” dedi. En iyi dondurmanın keçi sütünden yapıldığını belirten Akın şöyle devam etti:

“Sağlıksız ortamlarda üretilen ve sokak satıcılarından satılan dondurmaların tüketilmesi insan sağlığını tehdit ettiği için dondurmanın güvenilir olmayan yerler ve sokak satıcılarından alınmaması gerekir. Sıcakların başlamasıyla tüketimi artan sağlıksız koşullarda üretilen dondurmalarda bakteriler kolaylıkla üreyebiliyor. Dondurmanın, süt, mikroorganizmaların üremesi için çok uygun bir ortam olduğu için, dondurmanın pastörize sütten yapılması ve hijyenik koşullarda üretilmesi çok önemlidir. Dikkat
edilmesi gereken en önemli husus; sağlıklı ve hijyenik şartlarda hazırlanmış dondurmaların tüketilmesidir. Dikkat etmezsek, çocuklarımızın zevkle yediği dondurma sağlıklarını bozabilir. Dondurma yapımında kullanılan süt, şeker, glikoz şurubu, salep, bitkisel yağ veya süt yağı, vanilya, meyve püresi, çeşitli kuruyemişler, çikolata, kakao nedeniyle besleyici değeri yüksek olduğu için, özellikle çocuklar tarafından çok sevilen bir tatlıdır.”

“Sağlık sorunu olmayan her çocuk dondurma yiyebilir” diyen Akın, “Ancak 1 yaşına kadar bütün besinlerle yeni tanışan, alerji riski yüksek olan çocuklara dondurma vermek doğru değildir. 1 yaşından büyük çocuklarda ise aşırıya kaçmadan, günde 1-2 top dondurma tüketimi yararlıdır. Paketlenmiş dondurmalarda paket üzerindeki etiket okunmalı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı üretim-ithalat izninin olup olmadığına, son kullanma tarihine dikkat edilmelidir. İzinsiz veya son kullanma tarihi geçmiş ürünler asla satın alınmamalıdır. Ayrıca bu tür gıdaların servis edildiği soğutucunun eksi 18 derecenin altında olmaması gerekiyor” dedi.