Soru:

Sadettin Bey, ben emeklilik için özel sektörde prim günümü ve 20 yıl olan sigortalılık süresini doldurdum.

Ancak yaş şartını 2010′da yerine getireceğim için bu tarihi beklemem gerekiyor. Daha önceki iş kanunu uygulamasında prim günü ve sigortalılık süresini dolduranlar, emeklilik için yaşı beklemeksizin SSK’ya başvurarak “Kıdem tazminatı alabilir” ibareli yazı alıp işyerlerinden kıdem tazminatlarını hemen alabiliyorlardı. Yeni sosyal güvenlik kanunu ile bu uygulamada bir değişiklik oldu mu? Ayrıca yeni kanuna göre emekli maaşlarının kademeli olarak düşeceği doğru mu? S.Özlem TOPUZ

Cevap: Değerli okurum, sigortalılık süresi ve prim gününü dolduranlar yeni kanuna göre de SGK’dan bahsettiğiniz yazıyı alarak, yaş şartını beklemeden işverenlerinden kıdem tazminatlarını alabilirler. Bu düzenleme sosyal güvenlik kanununda değil, 4857 sayılı İş Kanununda yer almakta. 1 Ekim’de yürürlüğe giren yasa ise 5510 sayılı SSGSS Yasası(reform yasası)dır.

Dolayısıyla İş Kanununda aksine bir düzenleme yapılmadığından aynı hakkınız devam ediyor. Emekli aylıklarının kademeli olarak düşeceği meselesini daha önce açıkladık ancak yine tekrar edelim. Öncelikle Salı günkü yazımızda da bahsettiğimiz gibi emekli aylıklarının 213 YTL’ye düşmesi gibi bir durum söz konusu değil.

Diğer taraftan emekli aylıklarının hesaplanmasında veya yıldan yıla artırılmasında kullanılan sistem 1 Ekim itibariyle çalışanlar aleyhine değiştirildiğinden, bundan sonra emekli aylıkları daha yavaş artacaktır. Bu kayıptan 1 Ekim itibariyle SSK ve Bağ-Kur emeklileri ve çalışanlar etkilenecektir. Dolayısıyla siz de bir ölçüde etkileneceksiniz.

Emeklilik için yaşı bekliyorum, sağlık yardımlarını nasıl alacağım?

Soru: Sadettin Bey, yeni çıkan SGK Kanunu ile benim kafama takılan bir iki soruyu iletmek istedim. Pirimi dolan SSK’lı çalışan yaş sınırından dolayı emekli olamıyor ve çalışmıyor da. Bu durumda sağlık hizmetinden kendisi veya çocukları nasıl yararlanır. Sadık MAŞACI

Cevap: Değerli okurum sizin durumunuzda binlerce vatandaşımız var. Yeni SGK’ya göre, eğer emeklilik için diğer şartları tamamladınız ve yaşı bekliyorsanız sağlık sigortasından iki şekilde yararlanabilirsiniz.

1- Ailenizdeki Kişi Başı Gelir (KBG) düzeyi brüt asgari ücretin 1/3′ünden az ise (bugün için 213 YTL), bu durumda eski adıyla yeşil kartlı gibi ücretsiz olarak sağlık yardımı alacaksınız.

2- Eğer aile içi kişi başı geliriniz bu tutarın üzerindeyse bu kez kademeli bir artışla prim ödeyeceksiniz. Buna göre KBG’niz 213-638 YTL aralığındaysa kişi başı 25 YTL, 638- 1.276 YTL aralığındaysa 77 YTL, 1.276 üzerindeyse 154 YTL genel sağlık sigortası primi ödeyeceksiniz. Bu iki alternatiften başka, sağlık yardımı alma yolu yok. Bu arada belirtelim ki varsa 18 yaş altı çocuklarınız 1 Ekim itibariyle ücretsiz-primsiz genel sağlık sigortası kapsamındalar. Bunlar için prim ödemeniz gerekmeyecek.

Eşim doğum borçlanması yapabilir mi?

Soru: Sadettin Bey, eşim 1959 yılı doğumlu olup 19. 04. 1982 tarihinde sigortalı olarak çalışmaya başladı. İkinci oğlumun doğum iznini müteakip işten eylül 1983 de ayrıldı. 1988′de de üçüncü çocuğumuz oldu. Bu esnada çalışmıyordu. Mayıs 1998′den günümüze kadar SSK isteğe bağlı emeklilik için pirim ödemektedir. Şu durumda eşim;

1- Doğum borçlanmasından yararlanabilir mi?

2-Yararlanırsa ne zaman emekli olabilir?

3-Asgari seviyeden pirim ödediğini düşünerek ne kadar maaş alabilir. Celalettin Ölmez.

Cevap: Değerli okurum, eşiniz 5000 günü doldurduğunda emekli olacak. Ayrıca bundan sonra hiç prim ödemese dahi 56 yaşını doldurduğu tarihte de emekli olabilir. 5510 sayılı SSGSS Kanunu’na (reform kanunu) göre aslında eşinizin doğum borçlanması yapmasına bir engel durum yok. Eşiniz dört yılı geçmemek şartıyla iki çocuk için doğum borçlanması yapabilir. Fakat borçlanma konusunu açıklayan SGK tebliğine göre eşiniz SGK’ya müracaat ederse borçlanma talebi reddedilebilir. Zira borçlanma tebliği kanuna ilave olarak iki şart daha getirdi;

1- SSK’ya tabi çalışmaktayken doğum sebebiyle işten ayrılmak,

2- İşverenden işten ayrılma belgesi getirmek.

Zannederim ikinci çocuğunuzun doğumu tebliğdeki şartlara uyuyor gibi. Eşinizin ayrıldığı işyerinden “İşten ayrılma belgesi” alabilirseniz bir çocuk için toplam 720 gün borçlanabilirsizin. Bu durumda eşiniz de iki yıl erken emekli olmuş olur ve yaklaşık 600 YTL aylık alır.

Akşam

Emekliye 213 YTL yalanı!

Ülkemizde hemen her konunun çok sayıda uzmanı var.

Hatta kimi alanlarda uzman enflasyonu yaşanıyor. Ancak nedense sosyal güvenlik alanında uzman sayısı yok denecek kadar az. Hele hele basında, bu alanda kalem oynatan olarak sayımız bir elin parmağını geçmiyor. Bu uzman kıtlığı, bir de sosyal güvenlik reformu ile birleşince, hem konunun reytingi hem de vatandaştaki bilgi boşluğu tavan yapmış oldu.

Hal böyle olunca vatandaşın doğru/ yanlış bilgilendirilmesi de bu 3- 5 kişinin insafına kaldı. İşte böyle bir ortamda dönüp dolaşan yalan/ yanlış iddialardan birisi de emekli aylıklarının bundan sonra 213 YTL’ye düşeceği. Bu konuda daha önce de yazdık ancak madem ki iddialar ısıtılıyor biz de cevabımızı ısıtalım .

Aylıklar düşmeyecek, yavaş artacak

Öncelikle hemen belirtelim ki taban aylık dediğimiz ve asgari ücret üzerinden bağlanan aylığın 1 Ekim’den sonra 213 YTL’ye düşmesi söz konusu değil. Evet, yeni SGK’da taban aylık asgari ücretin %35′ine çekilmiştir. Fakat bu oran bugünkü asgari ücrete değil, tam olarak 2040′lı yıllardaki asgari ücrete uygulanacak bir orandır. O yıllarda ise Türkiye’de kişi başı milli gelirin o dönemin Avrupa ortalamasında yani 35-40 bin dolar olması, asgari ücretin de 3000 dolar civarında olması tahmin ediliyor. Bu bizim değil, devlet kurumlarının tahmini. Buna göre en düşük emekli aylığı da 213 değil 1.575 YTL olacaktır.

Asgari ücretteki artışı gören yok!

En düşük emekli aylığının gelecekte ne kadar olacağı asgari ücrete bağlı. Bu arada asgari ücretin gidişatı ile ilgili olarak fikir vermesi bakımından geçmiş 6 yıldaki artışa bakabiliriz. Dolar bazında 2002 yılında asgari ücret 150 dolardı, şuan 420 dolar. Yani yaklaşık 3 kat artış var. Bu istikrarlı artışın korunması durumunda, İsviçre standardında bir orta sınıf, bizim için hiç de hayal olmaz.

Bu hedefler tutar mı tutmaz mı bilmiyoruz. Ancak bildiğimiz bir şey var ki tam olarak 2040′lı yıllarda uygulanacak olan yeni aylık hesaplama sistemini, şimdi uygulanmaya başlanmış gibi takdim ederek vatandaşı tedirgin etmek, en hafif ifade ile reyting avcılığıdır. Yine biliyoruz ki konuyu bizim anlattığımız şekliyle ifade etmek, “Emekli aylıkları 213 YTL’ye düşecek!” haberi kadar reyting getirmez. Fakat şahsım ve BUGÜN Gazetesi olarak bir şeyin farkındayız ki sel gider kum kalır.

Emekli çalışanlar, maaşınızda düşüş yok

Son günlerin merak edilen konularından birisi de, emekli olduğu halde SSK’ya tabi olarak çalışmaya devam eden vatandaşlarımızın, yeni kanunla aylıklarında bir düşüş olup olmayacağı. Kısaca ifade edecek olursak, bu durumdaki emekli çalışanların emekli maaşlarında bir kesinti eskiden de yoktu, yeni kanunda da yok. Sadece 1 Ekim’den sonra bunları çalıştıran işverenlerin ödemekte oldukları destek priminde artış var. Emekli olup SSK’ya (4/a) tabi olarak çalışanlar bundan sonra da emekli maaşlarını tam olarak alacaklar.

Ancak işverenleri, %30 olan destek primine ilave olarak bir de iş kazası-meslek hastalığı primi ödeyecek.

Emekli çalışanlar 3 şeye dikkat!

Sosyal güvenlik reformunda, emekli çalışanlar için çok sayıda yenilik var. Bu yeniliklerin bir kısmını geçmiş yazılarımızda anlattık, bundan sonra da anlatmaya devam edeceğiz.

Bu konuda okurlarımızdan da çok sayıda soru geldiği için, her birisine ayrı ayrı cevap vermektense bu konuya dair birkaç yazı yazmayı uygun gördük. Önümüzdeki günlerde de bu konunun farklı boyutlarını ele almaya devam edeceğiz. Sosyal güvenlik reformuyla hayatımıza giren önemli yeniliklerden birisi de emekli olduktan sonra Bağ-Kur (4/b) kapsamında çalışanlarla ilgili. Eski ve yeni uygulamayı karşılaştırırsak;

1 EKİM’DEN ÖNCEKİ DURUM

Yeni SGK’nın yürürlüğe girdiği 1 Ekim’den önce bir Bağ-Kur emeklisi, emekli olduktan sonra da çalışmaya devam ederse, almakta olduğu aylığın %10′u destek primi olarak kesiliyordu. Diyelim ki Bağ- Kur emeklisi olarak 600 YTL aylık alıyorsanız, her ay 60 YTL destek primi ödüyordunuz.

Yine eski uygulamada, memur emeklisi ya da SSK emeklisi olarak bir işyeri açar ya da şirket ortağı olursanız bu kez sizden Bağ-Kur’un 12. basamak gelir tutarının %10′u kadar prim isteniyordu. Yani 2008 rakamları için söyleyecek olursak her ay yaklaşık 75 YTL destek primi ödüyordunuz.

YENİ DURUMDA NELER DEĞĞİŞTİ?

Emekli olduktan sonra bir işyeri açanlar veya şirket ortağı olanlar için yeni dönemde 3 önemli değişiklik var. Bunlar;

Eski dönemde %10 olan destek primi, %15′e çıktı.

Ancak bu oran 2008′de %12 olarak uygulanırken bundan sonraki her yıl bir puan artırılacak ve 2011 yılından sonra %15 olarak devam edecek.

Eski uygulamada memur ve SSK emeklileri destek primini kendileri bankaya yatırırken, bundan sonra maaşlarından her ay otomatik olarak kesilecek.

Eski dönemde emekli olup da çalışmaya devam edenler kayıt dışı kalabiliyorlarken, bundan sonra SGK’nın haberi olmadan işyeri çalıştırmaları ya da şirket ortağı olmaları oldukça zor. Zira SGK yeni dönemde hemen her kurumdan düzenli olarak bilgi toplayacak ve kişilerin faaliyetlerini sorgulayacak. Bizim okurlarımıza tavsiyemiz, emekli olarak Bağ-Kur kapsamında çalışıyorlarsa mutlaka SGK’ya bildirsinler. Aksi halde ileride astronomik cezalar ve prim borçlarıyla karşılaşabilirler.

PRİM KESİNTİSİNDEN ŞİKAYET VAR!

Bu arada Bağ-Kur’a tabi emekli çalışanlar yönünden önemli bir adaletsizlik ortaya çıkmış olacak. Yukarıda ifade ettiğimiz gibi yeni SGK’da, kişilerin emekli olarak Bağ- Kur’a tabi çalışmaları durumunda maaşlarının %15′i oranında kesinti öngörülüyor. Bu kesintinin üst sınırı da en yüksek Bağ-Kur aylığının %15′i olacak. Diyelim ki emekli memursunuz ve 2.000 YTL emekli aylığınız var. Aynı zamanda da bir emlak dükkanı açtınız ve vergi mükellefi oldunuz.

Bu durumda sizden her ay üst sınır olan 195 YTL destek primi kesilecek. Ancak yine aynı şekilde emlakçılık yapan ve Bağ-Kur’dan 500 YTL emekli aylığı alan kişiden sadece 75 YTL kesilecek. Yani her iki kişi de emeklilikte aynı işi yaptığı halde aralarında nerdeyse 2,5 kat prim farkı olacak. Bu durum şimdiden emekliler arasında yakınmalara sebep olmaya başladı.

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI DEVAMI

Geçtiğimiz hafta Perşembe günkü yazımızda, Anayasa Mahkemesi’nin 5 Kasım 2008 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan kararlarından bahsettik. Çalışan ve emeklileri yakından ilgilendiren bu dört karardan ilk ikisini sizlere duyurduk. Diğer iki karardan duyurmaya değer olanı, emekli aylığının hesaplanmasında ve artırılmasında kullanılan gelişme hızı endeksi ile ilgili. Bir kimsenin emekli aylığı hesaplanırken, geçmiş yıllardaki kazançları bugüne taşınır.

Bu taşıma işi yapılırken geçmiş yılların kazancı hem enflasyon oranıyla, hem de gelişme hızı endeksiyle çarpılır. Böylece emekli aylığının bağlanacağı güncel kazanç tutarı bulunmuş olur.

Bağlanmış olan emekli aylıkları da yıldan yıla bu şekilde artırılır. İşte bir yerel mahkeme, bu hesaplamada kullanılan gelişme hızı endeksinin sadece kentsel yerler için hesaplandığını, bu endeksin kırsal yerler için de uygulanmasının adaletsizlik yarattığını iddia etmişti. Yüksek mahkeme ise aylık hesaplama sisteminin Türkiye geneli dikkate alınarak uygulandığını ve bunun herhangi bir adaletsizlik yaratmadığına karar verdi.

Çin’de 81 yaşında bir erkek, internetten kendisine 58 yaşında gelin buldu. Yaşlılar evinde yaşayan emekli sanat profesörü Wu Jieqin, kendisinden 23 yaş küçük Jiang Xiaohui ile hafta sonu yapılan törenle evlendi. “İnternet sadece gençlerin değil.

Yaşlı insanların aşklarını internette bulmalarını engelleyen bir kural yok” diyen Wu, kendisinin 1998′den bu yana internet kullandığını da belirtti. Jiang yeni eşi için, ”Sesi çok genç geliyordu. 80 yaşındaki birinin sesine benzemiyordu” dedi.

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Başkan Vekili Fatih Acar, dün Ankara’da, 1 Ekim’de ‘tam anlamı’yla yürürlüğe girecek “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Yasası”yla ilgili güncel soruları yanıtladı. Bir gazetecinin, “emekliler 1 Ekim’den sonrasına ilişkin aylıklarının kesileceği tedirginliğini yaşıyor” yönündeki bir soruya Acar, şu sözlerle açıklık getirdi:

DEVLET MEMUR VURGUSU

“Tedirgin olunmasını gerektiren bir şey söz konusu değil. Şu anda emekli olarak çalışanların emekli maaşlarında herhangi bir kesilme söz konusu değil. Emekli olup SSK kapsamında çalışanlar için yüzde 30’luk kesinti zaten vardı. Şimdi yüzde 31-36,5 arasında bir Sosyal Güvenlik Destek Primi kesilecek. Emekli maaşının kesilmesi diye bir şey söz konusu değil. Sosyal Güvenlik Destek Primi, Bağ-Kur kapsamındaki bir vatandaşımız için yüzde 10’du, yüzde 12 kesilecek. Kademeli olarak da yüzde 15’e çıkarılacak. Sadece devlet memuru emekli olup tekrar devlet memuru olarak çalışacaksa bunun maaşı kesiliyor. Devlet memurları açısından böyle bir düzenleme var. Bunun dışındakiler açısından maaşın kesilmesi söz konusu değil.”

Acar ayrıca, bu yasanın kabulünden sonra sisteme yeni girecekler bakımından, bu tür bir kesinti getirdiklerini ancak bunun “30 yıl sonraki bir iş” olduğunu vurguladı.

FATURALARI KONTROL EDİN

Fatih Acar, bir başka soruyu yanıtlarken, sağlıktaki suiistimallerin engellenmesi konusunda toplumun tüm kesimlerinin duyarlı olmasını ve kendilerine destek vermesini istedi. Tedavi için özel sektöre giden sigortalıları, faturalarını kontrol etmeye, bu konuda talepte bulunmaya çağıran Acar, bunun vatandaş duyarlılığının bir göstergesi olacağını söyledi.

Kaynak:Bugün